'A Belgian politician'

Wanneer men wil achterhalen of er sprake is van ‘reproductie’ en/of plagiaat bij Tuymans’ werk ‘A Belgian politician’, moet er in de eerste plaats aandacht worden besteed aan het onderscheid tussen het gehanteerde medium: enerzijds fotografie en anderzijds schilderkunst. Ook moet er gekeken worden naar de context waarbinnen een kunstenaar zijn werk een plaats geeft. 

Met de komst van de fotografie en nadien de trivialisatie ervan heeft kunst niet zo vaak meer het doeleinde om de werkelijkheid zo realistisch mogelijk weer te geven, maar eerder om zich te ontrekken van die alledaagse, triviale realiteit en een nieuwe, of beter gezegd, een grondigere blik te werpen op wat we doorgaans menen te kennen. Waar Katrijn Van Giels een letterlijke weergave toont van Jean-Marie Dedecker, heeft Luc Tuymans hem veralgemeent tot ‘een Belgische politicus’ uit de duizenden. Als we de weinige verschillen buiten beschouwing laten, lijkt het inderdaad alsof het werk een reproductie is van het oorspronkelijke werk. Nu, ik denk dat het probleem ligt in onze visie op kunst. Wij zijn niet meer gewoon dat een kunstwerk anders kan zijn dan het originele wanneer het op enkele verschillen na, op het eerste gezicht hetzelfde is. Een schilderij van een foto uit de krant kan toch geen origineel kunstwerk genoemd worden? Ik zeg van wel. We moeten Tuymans’ schilderij in zijn context plaatsen. Niet voor niets geeft hij zijn werk een eigen naam, ‘A Belgian politician’. Hij schetst op ironische wijze de ‘ideale’ politicus: een innerlijk sterke, gedreven man. 

In Plato’s ontwerp van de ideale staat zou de bovengenoemde ideale politicus echter niet zo ideaal zijn. Tuymans heeft een ideale politicus weergegeven, vertrekkend vanuit een subjectieve indruk van de foto van Katrijn Van Giels. Daarnaast gebruikt hij ook nog eens een andere materie om het werk te maken. Waar Van Giels tenminste nog het wezen weergeeft van specifiek Jean-Marie Dedecker, toont Tuymans een mogelijke zijnsweergave van een Belgische politicus. Kortom, Tuymans vervreemdt zich, nog een stadium meer dan Katrijn Van Giels, van de ware werkelijkheid door een ‘kopie’ van een foto te maken, die op zijn beurt een ‘kopie’ is van Jean-Marie Dedecker, één van de duizenden die het idee politicus nastreven.
Dat het idee het hoogste goed is, daarvan ben ik nog niet zo zeker. Maar ik vind het mooi dat we pas de werkelijkheid kunnen doorgronden wanneer we voor even verblind zijn zoals de man van de grot voor even verblind wordt door de zon. Ik stel me echter de vraag: Wat is een idee zonder vervolmaking?