Titel, als je er een wilt
Deze
vraag, of beter gezegd dit antwoord, stelt Tumblr me voortdurend
wanneer ik een tekst schrijf. Als schrijver kies je uiteraard zelf
een titel die uw tekst een houvast biedt, een sleutel voor het slot.
Iedereen gaat er nu van uit dat we alles zelf moeten construeren,
invullen en het belangrijkst van al beleven als vrije keuze. Alles
kan en alles mag: Titel,
als je er één wilt.
Mijn vraag of propaganda een vorm kan zijn van kunst heeft een relatief homogeen antwoord opgeleverd bij de leerlingen van de!Kunsthumaniora. De meesten waren het er over eens dat propaganda een vorm van kunst kan zijn zolang de intentie en de creativiteit vanuit de kunstenaar zelf komt. Hebben politiek en kunst dan wel degelijk raakvlakken en kunnen deze elkaar ondersteunen? Als je immers propaganda als een kunstvorm beschouwt, moet je volgens hen wel enkel de creatie an sich beschouwen als kunst, zonder de mogelijke manipulatie en aanprijzing van een (politiek) ideaal van de kunstenaar erachter. Met andere woorden gaat de creativiteit schuil achter de manier waarop je de kunst of meer bepaald het kunstwerk vorm geeft en niet achter het doel, waartoe het kunstwerk dient, in dit geval bijvoorbeeld de politiek. Max was vrijwel de enige die resoluut tegen dit standpunt was. Voor hem kan propaganda niet als kunst worden opgevat omdat nu de kunst zelden an sich wordt benaderd. De manier waarop je uw kunstwerk vorm geeft is onlosmakelijk verbonden aan het doel dat je voor ogen hebt. Als dat doel politiek getint is vindt Max dit geen kunst meer. In de politiek verdwijnt vaak het gevoelsmatige van de kunst. Ze zou juist moeten dienen om politiek in vraag te stellen en niet te bevestigen. Kunst drijft de toeschouwer ertoe zich voortdurend vragen te stellen. Zoals Sam Dillemans het voortreffelijk verwoordt in de documentaire ‘de waanzin van het detail’ biedt de kunst antwoorden op vragen die nog niet zijn gesteld. Net die vraag moet van de toeschouwer komen en zo participeert de toeschouwer aan of beleeft het kunstwerk. Het doel van een kunstwerk komt tot zijn recht wanneer de toeschouwer zelf de vraag formuleert. Wie weet is de eerste stap tot een vraagstelling jezelf in vraag stellen oftewel kritisch zijn. Propaganda daarentegen stelt een retorische vraag waarop een evident antwoord wordt verwacht. Misschien is deze uitspraak toch niet zo stom: Er zijn geen domme vragen, alleen domme antwoorden.
Dit brengt mij tot het volgende punt. De vraagstelling wat de kunst nog kan betekenen in of voor de 21ste eeuw raakt de problematiek rond de kunst in de kern. Wanneer ik deze vraag besprak met mijn groepsgenoten Margot en Rafflesia, vonden we haar veel te algemeen. Misschien omdat kunst nu net dat algemene niet meer heeft. Sinds de romantiek heeft de kunst een experimentele vorm aangenomen. De individuele beleving staat centraal en individualiteit brengt logischerwijze originaliteit met zich mee. Het traditiegetrouw imiteren binnen de kunstwereld wordt vanaf nu verweten aan gebrek aan originaliteit. Kijk maar naar de meest uiteenlopende gestalten die kunst vandaag de dag aanneemt. Het onderwerpt zich niet langer aan één of meerdere onveranderlijke maatstaven maar bepaalt de maatstaven zelf. Ze is voortdurend aan verandering toe. Iets betekenen (de essentie) primeert op een uniek bestaan (de existentie) van de kunst. De kunst kan dus van alles betekenen, in alle mogelijke vormen. Zal de kunst dan op een dag verdwijnen als alles toch maar gewoon kunst is? Als iets immers een alledaags fenomeen wordt, vergeten we er het bewuste bestaan van.
In het kort stellen we vast dat het de ideeën en de betekenis erachter zijn die nu voorgaan. Ik geef u het voorbeeld van de kunststijl van Fernando Botero. Deze man is vooral bekend geraakt om het afbeelden van dikke, opgezwollen bronzen beelden van mensen en dieren. Het idee om het volume van voorwerpen af te tasten en iedereen ‘dik’ af te beelden is belangrijker dan het puur esthetische van de kunst. De bril vanwaaruit de kunstenaar kijkt wordt belangrijker dan hetgeen waar naartoe hij kijkt.
Wat kan de kunst nog betekenen: alles en niets, niets en alles.
Mijn vraag of propaganda een vorm kan zijn van kunst heeft een relatief homogeen antwoord opgeleverd bij de leerlingen van de!Kunsthumaniora. De meesten waren het er over eens dat propaganda een vorm van kunst kan zijn zolang de intentie en de creativiteit vanuit de kunstenaar zelf komt. Hebben politiek en kunst dan wel degelijk raakvlakken en kunnen deze elkaar ondersteunen? Als je immers propaganda als een kunstvorm beschouwt, moet je volgens hen wel enkel de creatie an sich beschouwen als kunst, zonder de mogelijke manipulatie en aanprijzing van een (politiek) ideaal van de kunstenaar erachter. Met andere woorden gaat de creativiteit schuil achter de manier waarop je de kunst of meer bepaald het kunstwerk vorm geeft en niet achter het doel, waartoe het kunstwerk dient, in dit geval bijvoorbeeld de politiek. Max was vrijwel de enige die resoluut tegen dit standpunt was. Voor hem kan propaganda niet als kunst worden opgevat omdat nu de kunst zelden an sich wordt benaderd. De manier waarop je uw kunstwerk vorm geeft is onlosmakelijk verbonden aan het doel dat je voor ogen hebt. Als dat doel politiek getint is vindt Max dit geen kunst meer. In de politiek verdwijnt vaak het gevoelsmatige van de kunst. Ze zou juist moeten dienen om politiek in vraag te stellen en niet te bevestigen. Kunst drijft de toeschouwer ertoe zich voortdurend vragen te stellen. Zoals Sam Dillemans het voortreffelijk verwoordt in de documentaire ‘de waanzin van het detail’ biedt de kunst antwoorden op vragen die nog niet zijn gesteld. Net die vraag moet van de toeschouwer komen en zo participeert de toeschouwer aan of beleeft het kunstwerk. Het doel van een kunstwerk komt tot zijn recht wanneer de toeschouwer zelf de vraag formuleert. Wie weet is de eerste stap tot een vraagstelling jezelf in vraag stellen oftewel kritisch zijn. Propaganda daarentegen stelt een retorische vraag waarop een evident antwoord wordt verwacht. Misschien is deze uitspraak toch niet zo stom: Er zijn geen domme vragen, alleen domme antwoorden.
Dit brengt mij tot het volgende punt. De vraagstelling wat de kunst nog kan betekenen in of voor de 21ste eeuw raakt de problematiek rond de kunst in de kern. Wanneer ik deze vraag besprak met mijn groepsgenoten Margot en Rafflesia, vonden we haar veel te algemeen. Misschien omdat kunst nu net dat algemene niet meer heeft. Sinds de romantiek heeft de kunst een experimentele vorm aangenomen. De individuele beleving staat centraal en individualiteit brengt logischerwijze originaliteit met zich mee. Het traditiegetrouw imiteren binnen de kunstwereld wordt vanaf nu verweten aan gebrek aan originaliteit. Kijk maar naar de meest uiteenlopende gestalten die kunst vandaag de dag aanneemt. Het onderwerpt zich niet langer aan één of meerdere onveranderlijke maatstaven maar bepaalt de maatstaven zelf. Ze is voortdurend aan verandering toe. Iets betekenen (de essentie) primeert op een uniek bestaan (de existentie) van de kunst. De kunst kan dus van alles betekenen, in alle mogelijke vormen. Zal de kunst dan op een dag verdwijnen als alles toch maar gewoon kunst is? Als iets immers een alledaags fenomeen wordt, vergeten we er het bewuste bestaan van.
In het kort stellen we vast dat het de ideeën en de betekenis erachter zijn die nu voorgaan. Ik geef u het voorbeeld van de kunststijl van Fernando Botero. Deze man is vooral bekend geraakt om het afbeelden van dikke, opgezwollen bronzen beelden van mensen en dieren. Het idee om het volume van voorwerpen af te tasten en iedereen ‘dik’ af te beelden is belangrijker dan het puur esthetische van de kunst. De bril vanwaaruit de kunstenaar kijkt wordt belangrijker dan hetgeen waar naartoe hij kijkt.
Wat kan de kunst nog betekenen: alles en niets, niets en alles.
Ik wil graag even reageren op de volgende stelling uit deze blogpost: "De kunst kan dus van alles betekenen, in alle mogelijke vormen. Zal de kunst dan op een dag verdwijnen als alles toch maar gewoon kunst is? Als iets immers een alledaags fenomeen wordt, vergeten we er het bewuste bestaan van."
BeantwoordenVerwijderenMij lijken kunst en alledaagsheid twee onverenigbare concepten. Ik durf zelfs te stellen dat de kunst in wezen nooit alledaags kan zijn. De kunstenaar toont immers via de kunst zijn blik op de wereld hoe hij die ziet. Doorheen het kunstwerk zien we de kunstenaar en diens blik. Op die manier kan kunst dus juist een middel zijn om tot het besef te komen dat je eigen blik op jouw wereld niet absoluut is, dat ook jij met een bril kijkt.
Zo kunnen we kunst zien als een uitnodiging. Als een uitnodiging van de kunstenaar die zegt: 'kijk, dit is wat er in mijn hoofd zit' of 'kijk, zo ziet mijn wereld eruit'. En tegelijk ook als een uitnodiging van het kunstwerk zelf dat zegt: 'Hey, ik ben levensloze materie waarin iemand een bepaalde orde geschapen heeft (het woord 'betekenis' vermijd ik hier bewust aangezien niet elk kunstwerk noodzakelijk een gerichte betekenis gegeven wordt bij het scheppen), wat ga je met mij doen? Ga je mij betekenis geven?'
In het beste geval zie je de dualiteit in die uitnodiging en classeer je het niet meteen als deel van je eigen alledaagse wereld, maar zie je ook dat je hier een kans hebt tot het deelnemen aan de wereld van een ander. Daar is de kunst naar mijn mening veruit het beste medium voor. Ik weet niet of iedereen in beelden denkt. Ik in elk geval wel. Daarom denk ik dat je via kunst het dichtst bij de blik van de ander op de wereld komen.
Anahit,
BeantwoordenVerwijderenIk wil graag reageren op de volgende zin: 'Als je immers propaganda als een kunstvorm beschouwt, moet je volgens hen wel enkel de creatie an sich beschouwen als kunst, zonder de mogelijke manipulatie en aanprijzing van een (politiek) ideaal van de kunstenaar erachter.'
Bij het lezen van deze zin kwam vrijwel direct de vraag in me op of er nog wel kunst bestaat die geen aspect van manipulatie vertoont en de vraag of het dan nog mogelijk is om een creatie 'an sich' te beschouwen.
Je zegt in je blog dat kunst de toeschouwer er toe drijft vragen te stellen. Een kunstenaar heeft altijd een gedachten die hij wilt delen met zijn publiek en dus heeft een kunstwerk altijd een achterliggende betekenis. Dit heeft als gevolg dat de toeschouwer nadenkt over het onderwerp dat de kunstenaar aanhaalt. Als de toeschouwer zich vragen stelt enkel door nog maar te kijken naar een kunstwerk, heeft dit kunstwerk dus een invloed op de toeschouwer. Je kan dus ook stellen dat de kunstenaar de gedachte van de toeschouwer stuurt in de richting die hij wilt en dit lijkt erg hard op manipulatie, niet?
Uiteraard formuleert de toeschouwer de vraag nog steeds zelf maar een sturing op eender welke manier kan je niet vermeiden.
Wel ben ik overtuigd geraakt door je standpunten in verband met kunst in de vorm van propaganda. Hier formuleert de toeschouwer de vraag zelf niet meer aangezien er geen nood meer is aan enige vorm van vraagstelling omdat het antwoord al aanwezig is. Dit is dan weer wel een duidelijk voorbeeld van manipulatie.
Met andere woorden: Ik ben het er mee eens dat propaganda moeilijk als kunst gezien kan worden omdat deze zonder twijfel manipulatie is maar is dit ook niet het geval bij kunstwerken die geen politiek doel voor ogen hebben?